ต้นกำเนิดทางธรณีวิทยา: หลักฐานของทะเลสาบโบราณ
วัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ ก่อนที่จะเป็นที่ตั้งของเมืองหลวงอันคึกคักอย่าง กาฐมาณฑุวัลเลย์ (Kathmandu Valley) นักธรณีวิทยาเชื่อว่าพื้นที่แห่งนี้เมื่อหลายแสนปีก่อนเคยเป็น ทะเลสาบขนาดใหญ่ (Paleolake) ที่ถูกโอบล้อมด้วยเทือกเขาหิมาลัย หลักฐานที่สนับสนุนแนวคิดนี้คือการค้นพบชั้นดินเหนียวหนาแน่น (Lacustrine Clay) และตะกอนทะเลสาบจำนวนมหาศาลที่สะสมตัวอยู่ในหุบเขา ชื่อทางธรณีวิทยาของทะเลสาบนี้คือ ทะเลสาบนาคทะ (Lake Nagdaha) ซึ่งเชื่อกันว่ามีอยู่จนกระทั่งช่องเขาทางใต้เปิดออก ทำให้มวลน้ำไหลออกไปและเผยให้เห็นพื้นดินที่อุดมสมบูรณ์ ซึ่งในที่สุดก็กลายเป็นหุบเขาที่เหมาะสมสำหรับการตั้งถิ่นฐานและพัฒนาอารยธรรม hipmipati
ตำนานโบราณ: การตัดช่องเขาโดยพระมัญชุศรีโพธิสัตว์
เรื่องราวที่เป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวางและเป็นที่มาของความศรัทธาในท้องถิ่น คือตำนานการระบายน้ำออกจากทะเลสาบยักษ์โดย พระมัญชุศรีโพธิสัตว์ (Manjushree Bodhisattva) ตามตำนานเล่าว่า พระมัญชุศรี ได้เดินทางมาจากประเทศจีนและเห็นทะเลสาบใหญ่ที่ชื่อว่า กาลีทะ (Kalidaha) และเห็นดอกบัวสีน้ำเงินศักดิ์สิทธิ์ (Swayambhu) ผุดขึ้นมาจากน้ำ พระองค์ตระหนักว่าหุบเขาแห่งนี้มีศักยภาพอันยิ่งใหญ่ แต่ถูกปิดกั้นด้วยน้ำ
ด้วยความเมตตาและพลังอันศักดิ์สิทธิ์ พระมัญชุศรี ได้ใช้ดาบอันเฉียบคมของพระองค์ฟันภูเขาที่ชื่อว่า โกดวารี (Godavari) หรือ จูบาร์ (Chobar Gorge) ทางตอนใต้ของหุบเขา ช่องเขาจึงเปิดออก ทำให้น้ำไหลออกจากทะเลสาบจนหมด และพื้นดินก็ปรากฏขึ้นมาเพื่อรองรับผู้คนให้เข้ามาตั้งถิ่นฐาน ตำนานการเกิด Kathmandu Valley นี้จึงเป็นรากฐานความเชื่อที่ทำให้ผู้คนเชื่อว่าดินแดนนี้คือสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ถูกสร้างขึ้นโดยเทพและโพธิสัตว์
การค้นพบดอกบัวศักดิ์สิทธิ์: ต้นกำเนิดของสถูปสวยัมภูนาถ
เมื่อน้ำแห้งไปตามตำนาน ดอกบัวสีน้ำเงินศักดิ์สิทธิ์ที่พระมัญชุศรีได้เห็นก็ปรากฏบนเนินเขา และบนดอกบัวนั้นมีแสงสว่าง (Jyoti) ล้อมรอบอยู่ แสงสว่างนั้นเองคือสัญลักษณ์ของการมีอยู่ของ พระอาทิพุทธะ (Adibuddha) ซึ่งเป็นพุทธะองค์แรกสุดของศาสนาพุทธนิกายวัชรยาน ต่อมาสถานที่แห่งนี้ได้ถูกสร้างเป็นสถูปศักดิ์สิทธิ์ที่มีชื่อว่า สวยัมภูนาถ (Swayambhunath) ซึ่งแปลว่า “ผู้เกิดขึ้นเอง” และกลายเป็นศูนย์กลางทางศาสนาที่เก่าแก่และสำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของหุบเขา
พัฒนาการสู่เมืองโบราณ: การตั้งถิ่นฐานและการสร้างอารยธรรม
เมื่อพื้นดินปรากฏขึ้นตาม ตำนานการเกิด Kathmandu Valley ผู้คนจากที่ต่างๆ ก็เริ่มหลั่งไหลเข้ามาตั้งถิ่นฐาน และเริ่มก่อตั้งเมืองโบราณขึ้นในหุบเขา ชนเผ่าดั้งเดิมและกษัตริย์ในยุคต่อมาได้พัฒนาหุบเขานี้ให้กลายเป็นศูนย์กลางของอารยธรรมเนปาล โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคกษัตริย์ลิจฉวี (Licchavi) และมัลละ (Malla) ที่เมืองต่างๆ เช่น กาฐมาณฑุ, ปาทัน, และภัคตปุระ ได้เจริญรุ่งเรืองอย่างถึงขีดสุด ทั้งในด้านศิลปะ สถาปัตยกรรม และศาสนา การวางผังเมืองและวัดวาอารามที่ปรากฏในปัจจุบันเป็นผลลัพธ์ของการพัฒนาที่ยาวนานหลายศตวรรษบนพื้นที่ที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นเพียงทะเลสาบ
สรุป: กาฐมาณฑุวัลเลย์ – ดินแดนแห่งเทพและตำนาน
กาฐมาณฑุวัลเลย์ จึงเป็นดินแดนที่ไม่ธรรมดา ซึ่งไม่ได้มีเพียงความงามทางประวัติศาสตร์เท่านั้น แต่ยังเป็นสถานที่ที่ตำนานโบราณและข้อเท็จจริงทางธรณีวิทยามาบรรจบกัน การกำเนิดของหุบเขาแห่งนี้จากทะเลสาบศักดิ์สิทธิ์โดยการกระทำของพระมัญชุศรีโพธิสัตว์ ได้สร้างรากฐานทางวัฒนธรรมและจิตวิญญาณที่เข้มแข็ง ซึ่งยังคงหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนในเนปาลจนถึงปัจจุบัน hipmipati
